Bananen in onze verbeelding

Geen vrucht is zo bekend en geliefd als de banaan. De vrucht dient als basisvoedsel voor ongeveer 400 miljoen mensen (meer dan enkel een banana split van tijd tot tijd) en we produceren er op aarde jaarlijks meer dan 100 miljoen ton van.

 

Bron: Pixabay, publiek domein

 

Die productie blijft overigens pijlsnel de hoogte in te gaan, zoals te zien op onderstaande grafiek. De meeste bananen komen uit India (bijna 30 miljoen ton in 2014) en China (12 miljoen ton), maar ook de Filippijnen (bijna 9 miljoen ton) en Brazilië (7 miljoen ton) leveren heel wat vruchten aan. Indonesië sluit de top vijf af met 6,8 miljoen ton bananen. Het kaartje toont de twintig grootste bananenproducenten ter wereld.

De plant (en vooral de smakelijke vrucht) spreekt dan ook tot de verbeelding. In Zuid-Azië, waar de plant vandaan komt, wordt de banaan beschouwd als een teken van de gulheid van Moeder Aarde. Volgens sommige tradities binnen de christelijke en islamitische wereld was de verboden vrucht uit het Aards Paradijs een banaan en geen appel, en de bladeren waarmee Adam en Eva hun naaktheid bedekten, waren dan ook die van de bananenplant. Dan Koeppel legt deze identiteitsverwisseling uit in zijn boek Banana: The Fate of the Fruit That Changed the World. Om te beginnen gedijde de banaan veel beter dan de appel in het oude Mesopotamië (het huidige Irak en Iran), waar dat Paradijs zich dan zou hebben bevonden. Daarnaast is het niet zo vreemd dat Adam en Eva bananenbladeren kozen als eerste vorm van kledij: deze bladeren dienen al van oudsher als basismateriaal voor vezels voor kleding en touw. Maar droegen ze dan geen vijgenbladeren, zoals iedereen denkt te weten uit de bijbelse traditie? Dat zou een etymologische vergissing zijn, waarbij bananen wel vaker voor vijgen worden aanzien. Ook Alexander de Grote zou, op zijn lange veroveringstocht naar de Indus, bananen hebben gezien (en wellicht gegeten), maar ook hij zou ze vijgen genoemd hebben.

 

Boven: Globale bananenproductie
Beneden: top-20 grootste bananenproducenten in de wereld.
Grafiek: Data gedownload van ourworldindata.org
Kaart: Alborzagros, Wikimedia, CC BY-SA 4.0 (data van 2012)

 

Onze moderne tijd hoeft zeker niet onder te doen als het erop aankomt om de banaan in de kijker te zetten. Een van de grootste hits van de Roaring Twenties (de jaren 1920) was de song Yes! We Have no Bananas! (hier gebracht door de Muppets), en ook de Banana Boat Song (in 1956 uitgebracht door Harry Belafonte – nogmaals met de Muppets) zit in onze hersenen ingebakken.

De mop met de bananenschil op de stoep is haast zo oud als de straat zelf: de grap is al bekend sinds 1854. Toch heeft het geduurd tot een studie uit 2012 aantoonde dat de wrijving tussen een verse bananenschil en een vloer bedekt met linoleum effectief veel kleiner is dan die tussen andere materialen, en eigenlijk in de buurt komt van goed gesmeerde oppervlakken. En een van de beroemdste uitspraken van Bert uit Sesamstraat is toch zeker wel “Ernie…” – juist ja.

 

Uitglijden over een bananenschil? Volgens een Japanse studie is dat te wijten aan een slijmerige substantie in de bananenschil, die onder hoge druk (een voet die op die schil stapt) vloeibaar wordt. De studie leverde de onderzoekers een Ig-Nobelprijs op in 2014 – een prijs die dient voor het belonen van onderzoek dat de lezer eerst laat lachen, en daarna nadenken (https://www.improbable.com/ig-about/winners/#ig2014).
Bron: Pixabay, publiek domein

 

 

Niet alles wat over bananen verteld wordt, is waar. In het psychedelische jaar 1967 ging het gerucht de ronde, dat gerookte bananenschillen de psychoactieve stof bananadine zouden bevatten.

Het Anarchist’s Cookbook uit 1970 (jawel, dat bestaat ook, maar als alles daarin even betrouwbaar is…) publiceerde zelfs een recept:

  1. Neem 7 kilo rijpe gele bananen.
  2. Schil de bananen en eet het fruit op, maar houd de schillen bij.
  3. Schraap met een scherp mes de binnenkant van de schillen af,
  4. Doe dit materiaal in een grote pot en voeg water toe. Kook het mengsel drie tot vier uur lang totdat het een stevige pasta is geworden.
  5. Spreid deze pasta uit op een bakplaat en droog deze ongeveer 20-30 minuten in een oven. Dit resulteert in een fijn zwart poeder (bananadine). De resultaten worden pas voelbaar na het roken van drie of vier sigaretten [met dat poeder in].

Nochtans is het hele verhaal een hoax, gelanceerd in maart 1967 in het tijdschrift Berkeley Barb, en mogelijkerwijs geïnspireerd door de hit Mellow Yellow van Donovan.  Zelfs de Food and Drug Administration van de USA zou zich hebben laten vangen, en kondigde aan dat ze aan het fenomeen een studie zouden wijden. Wat daar ooit is uitgekomen, weet echter niemand. Bananen bevatten wel een hoge dosis dopamine, maar of dat dit enig effect heeft op onze gezondheidstoestand, daar moeten we het antwoord schuldig op blijven.

Keukengeheim uit een apenbrein: do the monkey, open een banaan langs de andere kant! Wie in deze nerdy tijden nood heeft aan een videobeschrijving, kijkt best eens op wikiHow (https://www.wikihow.com/Peel-a-Banana).
Bron: Poyraz 72, Wikimedia, CC BY-SA 4.0

 

Tot slot nog een praktische keukentip. Waar wij (mensen) de banaan meestal openmaken door aan het steeltje te trekken (of de schil daar door te snijden met een mes), wurmen andere apensoorten zich via de andere kant naar binnen: via het uiteinde van de banaan.  Als Homo sapiens hebben we dus toch nog wel wat te leren van onze medeprimaten.

 

Deze blogpost is een aanvulling op Elementair, onze podcast over wetenschap, hier te vinden op Spotify.

 

Deze podcast wordt gesteund door het Fonds Ernest Solvay via de Koning Boudewijnstichting

Geplaatst door Geert op 13/11/2019 om 19:34