April, maand van de liefde en het leven

April zit verscholen tussen de Vlaamse mei- en Mariamaand  en de gure winter die zijn einde kent in maart. Het woord aprilis is verwant met het Latijnse werkwoord aperire, opengaan, en laat het ontluiken van de bloemen en de knoppen van de bomen weerklinken.

In het noorden van Europa stond de maand bekend als de Easter-monaþ, gewijd aan de godin Ostara of Eastre. Net als de Griekse godin Eos of de Vedische Ushas is Ostara gewijd aan de dageraad. Wij herkennen echter wat anders in de naam van die godin: het Duitse woord Ostern of het Engelse Eastern – Pasen! En als er één feest is dat mag doorgaan in april, dan is het wel het Paasfeest, de viering van de verrijzenis van Jezus Christus, het wederkeren van het Licht voor de mensheid. Net als het licht van Ostara, die vreugde en vrede bij de mensen bracht.

Kruisigingstafereel uit Westfalen (ca. 1415). Let op de narcissen overal op de afbeelding.
Wallraf-Richartz-Museum, Keulen. Publiek domein.

 

Welke bloem kunnen we dan beter vereenzelvigen met de maand april dan de Paasbloem oftewel de Narcis? Vanaf de middeleeuwen doken narcissen op in schilderwerken die de kruisiging afbeelden, en verzinnebeelden daarbij de christelijke hoop op verrijzenis, als bloemen die elk jaar rond de paasperiode weer verrijzen uit de bodem. Of toch alleszins uit hun bloembol. De narcis stond echter al bekend als verbinding tussen dood en leven in de Antieke wereld. Toen Persephone, de dochter van de Griekse godin Demeter (godin van de landbouw en het graan), narcissen plukte, werd zij door Hades, god van de onderwereld (en nota bene haar oom), ontvoerd om met hem te trouwen. Van droefheid weigerde Demeter nog enig gewas te laten groeien en een oneindige winter trad in. Pas toen Hades Persephone jaarlijks zes maanden liet terugkeren naar haar moeder, liet de godin de planten weer groeien en bloeien. Wellicht… in april. De dichter Ovidius verhaalt dan weer hoe de jongeling Narcissus, hopeloos verliefd… op zichzelf, zich niet kan losrukken van zijn eigen spiegelbeeld in een bergmeertje. Hij sterft daar van ontbering, betoverd door zijn eigen schoonheid, waarna Aphrodite, de godin van de liefde, hem verandert in een gele bloem met witte blaadjes. Kan het mooier?

 

Walter Crane - The Fate of Persephone (1877). Publiek domein.

 

In West-Europa heeft de maand april echter vooral een grillige reputatie door de wisselende weerpatronen: de aprilse grillen. En ook - sneeuwt april nog op onze hoed, 't is voor de druiven en koren goed. Anderzijds - als april lacht, boerke wees voor uw oogst bedacht. Hoe slechter het weer, hoe beter de oogst dus. Liefst niet te droog, en inderdaad, hoe meer regen de planten drinken, hoe rijker de vruchten in de naderende zomer. Ook dat wisten de Romeinen al. De tweede helft van de maand was gewijd aan de godin Ceres (de Romeinse tegenhangster van Demeter) en Flora, de godin van de bloeiende planten. Op 23 april vierden ze bovendien het wijnfestival Vinalia, en op 25 april het feest Robigalia, waarbij ze de goden smeekten om hun gewassen te vrijwaren van allerhande ziekten. Al vergeet Rome ook hier niet dat de Liefde de basis is voor al wat leeft. Zo dicht Ovidius (alweer):

Geen enkel seizoen is meer geschikt voor Venus dan de lente:
In het voorjaar schijnt de aarde: in het voorjaar is de grond zacht,
Nu steekt het gras zijn uiteinden door de gebroken grond,
Nu barst de wijnstok in toppen door de gezwollen schors.
En mooie Venus verdient het mooie seizoen…

En daarmee zijn we weer bij de essentie van de maand: alle planten openen kelk, kroon en knoppen en het leven verrijst uit zijn winterslaap. Vrolijk Pasen!

Geplaatst door Geert op 12/04/2019 om 13:47